گردشگری مذهبی یکی دیگر از انواع توریسم است. بسیاری از مراکز مذهبی در دنیا مانند بیت المقدس، واتیکان، مکه، تبت و لهاسا، معابد هند، کلیسای نتردام و... از جمله محل هایی است که در جذب توریسم مذهبی سابقه ای دیرینه دارند. این نوع توریسم میتواند با کمترین تبلیغاتی توانسته علاقمندان را به خود جلب کند.این مناطق مذهبی همواره خاستگاه توریسم هایی هستند که به قصد زیارت به این کشور ها سفر می‌کند.  از سوی دیگر  این توریسم کم حاشیه ترین توریسم در کشورها مقصد به شمار می‌رود.

امروز بسیاری از طرفداران مذاهب و ادیان مختلف مناطقی خاص را به عنوان اجرای فرایض دینی خود دارند. به عنوان مثال مراسم روز جهانی جوان که به ابتکار واتیکان برای قوی تر کردن باورهای دینی در بین جوانان کاتولیک به صورت جهانی برگزار می شود. یکی از مراسمی است که سالانه بیش از 435 هزار زائر از 197 کشور را وارد کشور های مقصد جذب می‌کند. این سفر، یکی از بزرگ ترین آیین های مذهبی برای جوانان دنیا است.به عنوان نمونه این سفر درسال 2005 درآلمان برگزار شد.

در اسلام نیز، آیین حج به عنوان یکی از بزرگ ترین مراسم مذهبی جهان سالانه بیش از 2 میلیون زائر را در شهر مکه گردهم می‌آورد. پیش بینی می‌شود که گردشگری مذهبی عربستان سعودی در دهه آینده، هر ساله از رشدی 20 درصدی بهره ببرد و تا سال 2020، تعداد2/43 میلیون نفر از شهرهای مکه و مدینه دیدن کنند که این امر، مستلزم 50 هزار اتاق اضافی در هتل ها و 74 هزار واحد مُبله در این مناطق خواهد بود. البته سفر به کربلا نیز در میان شیعیان از چنین رشدی برخوردار است.حتی گفته می‌شود در  دهه عاشورا ومراسم چهلم اماممسافران سفر کرده به کربلا از کسانی که به مکه و مدینه سفرمی‌کنند نیزبیشتر است.   

در میان شیعیان مناطقی مانند کربلا، نجف ، سامره، کاظمین درعراق و مناطقی درمکه ومدینه درعربستان همگی حائز امتیاز جذب توریسم مذهبی هستند. ایران نیز با وجود مقبرها و مناطق مذهبی مانند امام رضا(ع) در مشهد ، حضرت معصومه(س) درقم ، شاه چراق در شیراز و 8 هزار و 919 مکان مذهبی مقدس دیگر یکی از مناطق مهم گردشگری برای شیعیان است. البته برای جذب بیش ازپیش مسافران مذهبی در کشور نیازمند برنامه ریزی درستی هستیم. پس باید برنامه ها و مراسم های مختلف مذهبی ترتیب داده شود تا توریسم مذهبی را بیش از پیش جذب کنیم.

درفرهنگ اسلامی، سیاحت به عنوان سیر آفاق در برابر سیر انفس مورد توجه قرار گرفته است. گردشگری وسیله ای است که افراد را با مذاهب و فرهنگ های متفاوت به یکدیگر پیوند می‌دهد و به آن‌ها کمک می‌کند تا همدیگررا با وجود تنش های سیاسی واجتماعی، بهتر درک کنند. از نظر سازمان جهانی جهانگردی، مذهب به عنوان یکی از اصلی ترین انگیزه های سفر شناخته شده است.

یکی دیگر از مراسم هایی که می تواند منجر به جذب توریسم مذهبی و دینی شود. مراسم و برنامه های مذهبی در ماه رمضان است. این ماه می‌تواند فرصت‌های خوبی درعرصه جذب گردشگر مذهبی به ایران داشته باشد،یکی ازآداب و رسوم مرتبط با این ماه، برگزاری نمایشگاه بین المللی قرآن کریم است. این نمایشگاه همه ساله همزمان با این ماه پرفیض برگزار می‌شود. نمایشگاهی که در کنار برگزاری مسابقات قرآنی می‌تواند هزاران مسلمان را از سراسر دنیا به ایران جذب کند.

بابا گل زاده، مشاورفرهنگی وامور ایثارگران و مسئول کمیته گردشگری مذهبی سابق اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان تهران در گفت‌و گو با برنا به مشکلات گردشگری کشور در توریسم مذهبی پرداخت.

 

باتوجه به پتانسیل موجود در جاذبه های دیدنی تاریخی و اماکن زیارتی در ایران چرا در جذب گردشگر داخلی نیز با مشکل مواجه هستیم؟

بطور کلی دلایل مختلفی در این زمینه وجود دارد. دلایل بسیاری برای ضعف حوزه گردشگری وصنعت درآمدزا و اشتغال آفرین توریسم می‌توان ارائه کرد.البته نباید احساسی وبدبینانه حرف زد. زیرا کارهای نسبی در جهت توسعه گردشگری،ساخت هتل ها، اماکن تفریحی وتوسعه اماکن زیارتی ومجتمع های خدماتی رفاهی وتوریستی صورت گرفته است. اما به دلیل وجود پتانسیل های خوب کشور این توقع می‌رود که بتوانیم از این صنعت درآمدزایی خوبی داشته باشیم. از این رو باید روند فعلی بتواند باعث ایجاد اشتغال وامنیت وحتی سلامت جامعه شود. برای نیل به این هدف باید بیش از این کار انجام گیرد .

اما لازم می‌دانم در جواب سوال شما این مطلب را عرض کنم. شاید این موضوع حرف دل خیلی‌ها باشد. با توجه به تورم پیش آمده درچند سال گذشته وبالا بودن هزینه سفر وکمبود امکانات تفریحی و رفاهی ، طبیعی است مردم کمتر به سفر و گردشگری می‌پردازند. یک کارمند، یک کارگر، واقشار کم در آمد با دریافت حقوق در حد 600 الی 700 هزار تومان چگونه می‌توانند خاندوادهایشان را به سفر ببرند.
از سوی دیگر هزینه مایحتاج زندگی شهریه مدرسه،دانشگاه، اجاره منزل پرداخت قبض آب برق گاز تلفن و دیگر مایحتاج خانواده دیگر آرامش فکری ونشاطی باقی نمی‌ماند که شخص بخواهد به امر سفر بپردازد. اگر هم شرایطی برای مسافرت پیش بیاید برای کاهش هزینه های سفر، سعی می‌کنند برای اقامت از چادر مسافرتی ویا منزل اقوام وآشنایان استفاده کنند. بپذیرید با این در آمدپایین نمی‌توان توقع داشت هتل‌ها رستوران‌ها ومسافرخانه‌ها پراز گردشگر باشد. بهرحال باید تلاش کردتا انشاا... سطح درآمد مردم را نسبت به تورم ایجاد شده بالا برد تا گردشگری داخلی رونق پیدا کند.

در چنین شرایطی سفر از اولویت و سبد خانواده ایرانی خارج شده است. این مشکل در نهایت باعث از بین رفتن روحیه نشاط در خانواده می‌شود.

بهرحال باید سفر مورد تبیین خانواده‌ها قرارگیرد چرا که در واقع مسافرت و گردشگری سیاحت باعث شادابی‌، نشاط ،سلامتی و حتی پایداری خانواده‌ها می‌شود. پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: مسافرت کنید تا سالم باشید سفر کنید تا آنچه مغتنم است کسب کنید، در حقیقت باید بدانیم همانطور به پوشاک غذا مسکن و تحصیل اهمیت می‌دهیم، به همان اندازه باید برای رفتن به مسافرت و گردشگرحداقل یکی دومرحله در سال برنامه ریزی کنیم در واقع خانواده ها بدانند سیر و سیاحت دارای آثار و برکات فراوانی است ، دارای آثار فردی است که روح وجان انسان را سرشارازامید به زندگی می‌کند انسان را فردی فعال موثر ومفید درراه اعتلای جامعه به دوراز گوشه گیری انزوا طلبی و رهبانیت می‌کند ، سفر باعث تحکیم ، تقویت با مبانی زندگی ، وآشنای به آثار گذشته گان می‌شود.
در واقع آدمی باسیر وسفر با آداب و رسوم ، اعتقادات تحولات سیاسی فرهنگی، اجتماعی طرز تفکرات و مسائل اقتصادی و جوامع مختلف آشنا شده، این آشنایی با زندگی گذشتگان و جوامع گوناگون و طبیعت های زیبای دنیا علاوه بر پیوند فرهنگی به اجتماعی تر شدن بشرکمک می‌کند پس لازم است رسانه ها ، خبرگزاری ها ، روزنامه ها به ویژه صداو سیما باساخت برنامه های مستند وفیلم و برنامه های اموزشی با معرفی آثار تاریخی، جاذبه‌های گردشگری ، خانواده ها و آحاد جامعه را بیشتر به اهمیت سفر توجه دهند،در واقع وقتی گردشگری داخلی رونق وتوسعه یابد و آحاد ملت به سفر و گردشگری بپردازند به مرور زمان ظرفیت توریسم پذیری در کشور بهتر می شود وگردشگری خارجی وتوریسم توسعه پیدا می‌کند .

سازمان جهانی جهان گردی چند اصل را به عنوان کد های اخلاقی تعریف کرده است ، بنظر شما این کدهای اخلاقی چه اندازه در توسعه گردشگری مفید است؟

به موضوع بسیار مهمی اشاره کردید کدهای اخلاقی ده گانه از سازمان جهانی جهان گردی مطلب جدیدی نیست اگر به کدهای ده گانه سازمان جهانی نگاه کنید متوجه می‌شود این‌ها بر گرفته از آموزه‌های دینی و اسلامی است. مهمترین عامل رشد وکمال بشر اخلاق انسان است حضرت امام علی (ع) می‌فرمایند شرافت و بزرگی انسان به مال ثروت ومقام نیست بلکه شرافت وارزش انسان به ادب و اخلاق انسان است.

بخش از موفقیت ما درتوریسم به برخورد درست و صحیحمان با گردشگر است. متاسفانه با توجه به تعالیم و ارزش ها و آموزش های دینی با بداخلاقی هایی در سطح مدیران ارشد،مدیران میانی و چهره‌های سیاسی کشور روبرو هستیم. این نگرش‌ها روندی را به همراه آورده کهتا کنون پیشرفتیدر جذب توریسمنداشته باشیم. اگر این روند تغییر هم نکند در جذب توریسم موفقیتی عایدمان نمی‌شود؟ 

یا اینکه پیامبر اعظم حضرت محمد می فرمایند: من مبعوث شدم برای اتمام مکارم اخلاق ، مبعوث شدم برای توسعه وترویج اخلاق که خداوند متعال هم به پیامبر عظیم الشان حضرت محمد (ص) می‌فرمایند : انک لعلی خلق عظیم، تودارای خلق عظیم هستی ، در واقع حسن معاشرت ورفتارنیکوی پیامبر(ص) وتحمل بد اخلاقی ها وتحمل سختی ها ناملایمات باعث گسترش اسلام شد خداوند هم به حضرت می فرمایند اگر اخلاق نیک وعظیم تو نبود این ملت دور تو جمع نمی شدند بلکه پراکنده می شدند.
در حقیقت اخلاق نیک در زندگی، در جامعه، درخانواده و درصنعت گردشگری باید مورد توجه قرار گیرد، به ویژه به دلیل حساسیت توریسم به مسائل اخلاقی ما باید در برخورد با گردشگر خارجی به مقوله اخلاق بیشتر توجه داشته باشیم ،چون می خواهیم فرهنگ خودمان را انتقال دهیم.

گاهی اوقات با برخی از مدیران و نمایندگان مجلس که صحبت می کنیم. متاسفاه می‌گویند همان بهتر که توریسم وارد کشور نشود. زیرا آن‌ها با خود روزه خواری و بی حجابی را ترویج می‌دهند. این نگاه غلط در سطح کلان کشوری  جای تاسف دارد؟

در واقع به دلیل اهمیت این موضوع سازمان جهانی جهانگردی کدهای اخلاقی تبیین وتعریف کرده است ما که به دنبال توسعه گردشگری و جذب توریسم هستیم باید بارعایت آموزه های اخلاقی تعریف شده در دین و همچنین کدهای اخلاقی سازمان حهانی جهانگردی، ظرفیت توریسم پذیری درکشورمان را بالا ببریم. این تفکر که گردشگر وارد کشور شود و اگر مسلمان نباشد ممکن است به فرهنگ ما صدمه بزند بسیار اشتباه و غلط است واین تفکر ونگاه غلط باید از بین برود ما باید مثبت باندیشیم باید به گونه ای عمل کنیم که در گردشگر منشا اثر باشیم و این اعتماد بنفس را داشته باشیم. با توجه به فرهنگ غنی و پویا می‌توانیم فرهنگ خودمان را انتقال دهیم. حضرت امام صادق (ع) در مورد آداب سفر فرمودند اگر یهودی همسفر تو باشد باید به نیکی با او مصاحب و همنشینی نمایی ولی متاسفانه توریسم پذیری ما ضعیف است برخی از رفتارها و برخورد ها باعث شد توریسم وقتی برگشت به کشور خودش برای آمدن به ایران دیگه پشت سرش را نگاه نکند.

نبود امکانات رفاهی مناسب در کشور نیز یکی دیگر از محدودیت های ما در جذب توریسم است؟

درست است ما امروز ابتدایی ترین امکانات که شامل سرویس‌های بهداشتی مناسب توریسم در جاده ها وبین راهی ها است را نداریم. سرویس‌های بهداشتی ساخته شده در مسیرها خوب حفظ و نگه داری نشده است. شما یقینا به مسافرت رفتید آدم وقتی در برخی اماکن برای وضو و نمازتوقف می‌کند. نظافت نمازخانه ها و سرویس های بهداشتی افتضا هست مهرهای نماز خانه ها پر چرک ، فرش ها کثیف، چادر های نماز در نمازخانه های خواهران کثیف خوشبختانه در محدوده جاده قم با همکاری استانداری محترم و ستاد اقامه نماز استان وستاداقامه نماز اداره کل میراث فرهنگی قم با بازید های که انجام می‌گیرد وضعیت نظافت بهتر شده است.

مطلب دیگه اینکه ما باید در نوع رانندگی مان تجدید نظر کنیم الحمدلله با تدابیر راهنمایی و رانندگی و پلیس راه نظارت در جاده ها باعث شد نسبت به سال های قبل امنیت در جاده بهترباشد بهر حال باید یاد بگیریم به قوانین احترام بگذاریم و بهتر از وضعیت فعلی رانندگی کنیم گردشگرشکل رانندگی ما در جاده ها وشهر ها را می بیند وحشت می کند یکی دو سال پیش در روزنامه خواندم اریش روته مولر مربی سابق تیم استقلال می گفت ، رانندگی در ایران خیلی وحشت ناک است ، وی گفت می ترسم در ایران رانندگی کنم به قوانین رعایت نمی‌شود رانندها در مسیر خودشان حرکت نمی‌کنند هر کسی می‌خواد زودتر از دیگری برود، پس در واقع مردم باید توجه داشته باشند این نوع رانندگی درنگاه گردشگر اثر منفی می گذارد .

فروشندگان به دلیل توجیه نبودن با روحیات گردشگر بعضا خوردهای تند و نامناسب دارند حتی خود ما وقتی به مسافرت می رویم اتفاق می افتد فروشندگان مواد غذایی ورستوران ها در حسن برخورد بسیار ضعیف هستند. وقتی درقیمت و یا نوع وکیفیت غذا ایرادی دیده و تذکری داده می‌شود کارکنان وفروشندگان به جای عذر خواهی به صورت توهین آمیزپاسخ می‌دهند. بهر حال باید قبول کنیم درحسن رفتار و احترام متقابل وخوش رفتاری با گردشگر هنوز ضعف داریم و در پذیرش توریسم ضعیف هستیم.

درفرودگاه در هتل ،اماکن زیارتی و همچنین رانندگان تاکسی وحمل ونقل های عمومی ضعف در رفتاروبرخورد وجود دارد لازم است، آموزش‌های ویژه ببینند اخیرا در یکی از خبرگزاری ها مطالعه می‌کردم یکی از مسئولین سابق می‌گفت در مالزی با یک گردشگری که به ایران آمده بود صحبت می کرد آن گردشگر می‌گفت در ایران راننده تاکسی مسیر دو دلار را پنچ دلار دریافت کرد. در حقیقت این نهایت بی انصافی است ما باید بدانیم توریسم وگردشگر مهمان ماست و ما میزبان هستیم، نباید دنبال سوء استفاده باشیم تا زمانی که از قوانین عبور کنیم و از چراغ قرمزها رد شویم و به قوانین احترام نگذاریم و در فضای سیاسی کشور به دلیل منافع حزب و گروه و یا منافع شخصی به راحتی با آبروی افراد بازی کنیم. در8سال گذشته ،گروهای افراطی وارد عمل شدند که فکر می کنند بهتر از دیگران می فهمند. این یک فهم غلط بود که حاکم شده بود.

این بی اخلاقی‌های ازسطح کلان کشوری آغاز شده است و در بخش ها وسطح های مختلف کشور گسترش یافته است.

بله، با دروغ ،تهمت های ناروا، تخریب شخصیت ها، شایعه پراکنی ... وضعیت کشور را از مسیر اعتدال و عقلانیت خارج کردند همین الآن برخی از نماینده گان محترم در انتقاد وبعنوان مخالف کابینه دکتر روحانی چقد تند روی داشتند. واقعا آدم تاسف می خورد.این روند غلط تاجایی پیش رفت که رئیس مجلس که خودش یک اصول گرای معتدل است. چندین مرتبه مورد هجمه وتخریب این افراطی ها قرار گرفتند. زیرا از نمایندگان تقاضا می‌کرد که درمورد تعیین کابینه وبرنامه‌های کابینه حرف بزنند در واقع باید یادبگیریم احساسی وبا القاعات دیگران حرف نزنیم. در این فرصت پیش آمده سعی کنیم فضای سیاسی کشور را به سمت وحدت واخلاق محوری ببریم وبد اخلاقی های سیاسی رااز خود دور کنیم ، نقدها منصفانه داشته باشیم، آمارها وحرف‌ها، مستند باشد نه بر اساس وهم و تخیل، اگردر جای اشتباه کردیم وضعفی هم داشتیم با صداقت بگوییم و صادقانه با مردم صحبت کنیم و با حرکت های انفعالی اشتباهات را توجیه نکنیم .انتقادهای سازنده را بپذیریم واحترام به قوانین واحترام متقابل را رعایت کنیم.

متاسفانه بابرخی از حرف های سبک و دله دزد خواندن دیگران و یا دولت را لب مرز خواندن به ملت توهین نکنیم. باچه مجوزی حماسه سیاسی عظیم مردم رازیر سوال می‌بریم وبه شعورسیاسی مردم وانتخاب اصلح آنان توهین می کنیم ،شان وجایگاه مجلس رانباید پایین ببریم واقعا باعث تاسف است بعضی فکر می‌کنند با این حرف ها ومن من گفتن مردم مدال افتخار شجاعت به ایشان می‌دهند.

اگر در مملکت دزد باشد ودزدی ثابت شود قوه قضائیه وارد عمل می شود.این قوه که زیر نظر مستقیم رهبر معظم انقلاب فعالیت می کند، خدای نکرده خواب که نیست، تا از کسی خوشمان نیامد ووموردعلاقه مانبود و یا از حزب و گروه ما نبودسریعا وصلش کنیم به فتنه وضد نظام بخوانیمش. یقینا چنین رفتارهای سیاسی افراطی گری است و ملت چنین رفتارهای را نمی‌پسندن، در واقع رفتارهای تند وغلط بر روابط خارجی تاثیرمنفی خواهد گذاشت.
وقتی در روابط خارجی و تعامل با دنیا ضعیف باشیم در جذب توریسم و گردشگر هم موفق نخواهیم بود.

حال که در واقع در صنعت گردشگری در آغاز راه قرارداریم باید به کدهای اخلاقی وانسانی ، اندیشه ومدیریت در صنعت گردشگری بیش از این توجه کنیم و با احیاء معاونت فرهنگی در سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری مسئله آموزش و آموزهای اخلاقی و گردشگری مذهبی رابا برنامه دنبال کنیم وبه افرادی که بهر نحوبا توریسم و گردشگر در ارتباط هستند از نیروهای خدماتی تا مدیران، آموزه های اخلاقی و مسائل فرهنگی را آموزش دهیم تا توریسم وارد کشور شد، با حسن رفتار واخلاق نیک اسلامی روبرو باشد و ازهرجهت با رضایت کامل به کشورش برود و برای برگشت مجدد لحظه شماری کند و حتی دیگران را تشویق کند به سفردر کشور ایران .

در حقیقت ما بارفتار وحسن خلق مان می توانیم فرهنگ غنی مان را به توریسم انتقال دهیم توجه داشته باشیم به بیان حضرت امام خمینی (ره) فرمودند: با اخلاق مردم را خاضع کنید وخضوع قلبی میزان است واگر بتوانید قلب مردم را همراه خود کنید این چیزی است که پیش خداوند دوام و ثبات دارد .


گفت و گو: مهدی قنبر، زهرا آخوندی

منبع خبرگزاری برنا